Dziecięca retinopatia wcześniacza


Klinika Okulus w Kaliszu wykonuje profesjonalne badania okulistyczne noworodków, niemowlaków i dzieci urodzonych przedwcześnie.

Dokonujemy diagnostyki pod kątem:

  • retinopatii wcześniaczej,
  • zaburzeń rozwojowych gałki ocznej, guzów, zmian rozrostowych jaskry, zaćmy
  • niedrożności dróg łzowych,
  • zaburzeń rozwojowych dróg łzowych,
  • schorzeń dziecięcych przedniego oraz tylnego odcinka gałki ocznej.

Działamy w oparciu o nowoczesny sprzęt medyczny – aparat RETCAM, który pozwala na wykonanie badania w całkowicie bezinwazyjny sposób, bez znieczulenia ogólnego.

Czym jest retinopatia wcześniacza?
Retinopatia wcześniacza to choroba wynikająca z niedostatecznego wykształcenia naczyń siatkówki oka w momencie narodzin. Niewystarczająca dojrzałość tkanek oka powoduje, że proces unaczynienia przebiega w zakłócony sposób. W rezultacie dochodzi do postania licznych nieprawidłowości rozwojowych, takich jak:

  • pojawienie się patologicznych naczyń krwionośnych w siatkówce i ciele szklistym,
  • wewnątrzgałkowy rozrost tkanki łącznej,
  • odwarstwienie siatkówki,
  • upośledzenie widzenia,
  • w skrajnej sytuacji ślepota

Przyczyny choroby:
Do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju retinopatii wcześniaków ze strony dziecka należą:

  • wiek ciążowy i urodzeniowa masa ciała; retinopatia dotyka przeważnie dzieci urodzonych do 32. tygodnia ciąży i z masą ciała mniejszą niż 1500 g. Szczególnie obciążone ryzykiem powstania retinopatii są niemowlęta urodzone przed 27. tygodniem ciąży oraz z masą urodzeniową do 750 g, a także dzieci urodzone między 24.-25. tygodniem ciąży (na granicy przeżycia),
  • leczenie tlenem (tlenoterapia),
  • czynniki biochemiczne warunkujące stan noworodka (hiperglikemia, niedokrwistość, hipoksja, kwasica, zaburzenia krzepnięcia krwi, hiperbilirubinemia – tzw. żółtaczka poporodowa),
  • czynniki bakteriologiczne (zakażenie wewnątrzmaciczne wywołane przez drobnoustroje chorobotwórcze z grupy TORCH, bakteryjne, posocznica bakteryjna i/lub grzybicza, zakażenia mieszane).

Wśród czynników ryzyka ze strony matki możemy wymienić:

  • choroby w czasie ciąży (nadciśnienie tętnicze, stan przedrzucawkowy, przewlekły nikotynizm, cukrzyca, niedokrwistość, krwawienia w 2. i/lub 3. trymestrze ciąży itd.),
  • ciąża mnoga,
  • sposób rozwiązania porodu (wydłużony poród wpływa na niedotlenienie płodu, co zwiększa ryzyko powstania retinopatii).

Objawy retinopatii wcześniaczej:
Chorobę na początkowym etapie rozwoju można rozpoznać tylko przy pomocy odpowiednio przeprowadzonych badań okulistycznych. Wcześniaki są objęte obowiązkowymi badaniami wzroku w 4., 8. oraz 12. tygodniu, a także w 12. miesiącu oraz po ukończeniu 6. roku życia.

Jeżeli badania wykazały retinopatię, wdrożony zostaje indywidualny harmonogram wizyt, dostosowany do stanu zdrowia Pacjenta i stopnia zaawansowania schorzenia. Kontrole są konieczne do momentu, gdy w siatkówce rozwiną się pełne naczynia krwionośne lub kiedy objawy chorobowe ulegną cofnięciu.

Zaawansowane stadium choroby można wstępnie rozpoznać bez wykonywania badań. Do symptomów wskazujących na retinopatię należą:

  • zmiana barwy źrenicy (biała źrenica, czyli tzw. leukokoria – wywołana rozrostem mas naczyniowowłóknistych we wnętrzu oka),
  • zezowanie oka,
  • oczopląs,
  • małoocze.

Metody diagnostyki:
Podstawę diagnostyczną stanowi badanie dna oka. Ma ono całkowicie bezinwazyjny charakter. Przed badaniem okulista stosuje krople znieczulające i rozszerzające źrenice, dzięki czemu badany obszar siatkówki jest lepiej widoczny. Aby uniemożliwić zaciskanie powiek przez Pacjenta, w obrębie szpary powiekowej jest zakładana specjalna rozwórka.

Oceny całościowej siatkówki – razem z obwodem – dokonuje się przy pomocy wziernikowania (oftalmoskopii). W Klinice Okulus badanie to jest wykonywane przy użyciu nowoczesnego aparatu Retcam.

Formy leczenia:
We wczesnym stadium schorzenie może zostać zahamowane lub ulec całkowitemu cofnięciu. Podstawę udanej terapii stanowi profilaktyka i okresowe wizyty u okulisty.
W przypadku zaawansowanego stanu chorobowego, niezbędny okaże się odpowiedni zabieg specjalistyczny. Do najczęściej stosowanych należą:

  • przezźreniczna fotokoagulacja laserowa,
  • krioterapia,
  • iniekcje preparatów anty-VEGF do wnętrza gałki ocznej.

W schyłkowych stanach chorobowych wykonywane są operacje chirurgiczne odwarstwionej siatkówki oraz operacje szklistkowo-siatkówkowe (tzw. witrektomia). Nie zawsze przynoszą poprawę jakości widzenia. Podstawowym zadanie leczenia retinopatii jest zapobiegnięcie rozrostowi naczyniowowłóknistych proliferacji do ciała szklistego i niedopuszczenie do odwarstwienia siatkówki.

Jedynym działaniem o udowodnionej skuteczności jest zniszczenie obwodowej, nieunaczynionej części siatkówki – tak, by uniemożliwić nadmierną produkcję czynników naczyniotwórczych i powstawanie nowych, niewłaściwych naczyń. W ten sposób zabezpieczamy centralną część siatkówki, która ma dobrze rozwinięte naczynia, co pozwala na utrzymanie wzroku. Opisane działania lecznicze są wykonywane w znieczuleniu ogólnym.

Możliwości całkowitego wyleczenia
Szansa na całkowite cofnięcie się choroby istnieje przede wszystkim na wczesnym etapie jej rozwoju. Właściwie poprowadzona laseroterapia i krioterapia dają rezultaty w około 90% przypadków. Niekiedy dochodzi do regresji samoistnej, z niewyjaśnionych dotychczas przyczyn. W zaawansowanych stadiach, szansa na wyleczenie jest znikoma.

Co trzeba zrobić po zakończeniu leczenia?
Dziecko z wyleczoną retinopatią powinno być poddawane cyklicznym kontrolom i badaniom okulistycznym, umożliwiającym wczesne wykrycie ewentualnych powikłań. Badania są szczególnie ważne w 1. roku życia oraz w wieku przedszkolnym (6-7 lat). W niektórych przypadkach kontrola okulistyczna trwa przez wiele lat.

Czy da się uniknąć choroby?
W uniknięciu retinopatii może pomoc jedynie terminowy poród. Narodzinom wcześniaków nie jesteśmy jednak w stanie zapobiec, ponieważ wynikają one z wielu różnych przyczyn. Niezmiennie skuteczne pozostają natomiast działania profilaktyczno-lecznicze podejmowane przez okulistę we współpracy z neonatologiem i rodzicami wcześniaka.

 

Dziecięca niedrożność dróg łzowych


Łzy z worka spojówkowego są odprowadzane do jamy nosowej za pośrednictwem dróg łzowych. Drogi łzowe posiadają wiele elementów składowych, takich jak: punkt łzowy, kanaliki łzowe, woreczek łzowy i przewód nosowo-łzowy. Podlegają one wykształceniu już w życiu płodowym.

Niedrożność dróg łzowych u dzieci


Na czym polega niedrożność dróg łzowych u dzieci?


Niedrożność to stan patologiczny wynikający z zamknięcia fizjologicznego przepływu łez z worka spojówkowego do jamy nosa. Za zaburzenia drożności odpowiada najczęściej przeszkoda, zamykająca prawidłowo wytworzony kanalik. Przyjmuje ona formę cienkiej błonki na krańcu przewodu nosowo-łzowego.

Do innych przyczyn niedrożności zaliczamy wcześniactwo (i idące z nim w parze, niedostateczne wykształcenie dróg łzowych) oraz anomalie anatomiczne, w tym m.in.:

  • wrodzone zarośnięcie punktów łzowych/kanalików,
  • wrodzona przetoka łzowa,
  • przepuklina woreczka łzowego,
  • zmiany rozrostowe w zakresie dróg łzowych/jamy nosa.

Najważniejsze objawy niedrożności:

  • zastój łez w worku spojówkowym,
  • nieustające łzawienie,
  • powstawanie śluzowo-ropnej wydzieliny na brzegach powiek i rzęsach,
  • przewlekłe stany zapalne spojówek,
  • wypływanie mętnego płynu z punktu łzowego,
  • zgrubienie wyczuwalne palcem w rzucie dróg łzowych.

Sposoby leczenia:
Współczesna okulistyka zna dwie metody leczenia niedrożności dróg łzowych – zachowawczą i chirurgiczną. W przypadku pacjentów z niewielkimi objawami znajduje zastosowanie miejscowa antybiotykoterapia (o szerokim spektrum działania). Istotna jest też właściwa higiena worka spojówkowego, najlepiej z udziałem roztworu soli fizjologicznej.

Udowodnione korzyści zdrowotne przynosi też fizjoterapia – tzw. masaż Criegla, polegający na masowaniu worka łzowego przy pomocy palca. Czynność tego typu możemy powtarzać kilka razy dziennie. Ma ona na celu opróżnienie worka z zalegającej zawartości, zmniejszając możliwość wzrostu bakterii i wytwarzając ciśnienie hydrostatyczne, co w wybranych przypadkach prowadzi do otworzenia kanalika i redukcji objawów.

W skład leczenia chirurgicznego wchodzi:

  • sondowanie,
  • rozszerzanie cewnikiem balonowym,
  • nadłamanie małżowiny nosowej dolnej,
  • intubacja,
  • dacryocystorhinostomia.

Sondowanie dróg łzowych
Sondowanie polega na fizycznym udrożnieniu odcinków dróg łzowych. Błona zamykająca ujście przewodu nosowo-łzowego ulega przebiciu za pomocą tępo zakończonej sondy o niewielkiej średnicy. Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym kropelkowym. Po wycofaniu sondy, drogi łzowe są skrupulatnie przepłukiwane roztworem soli fizjologicznej i antybiotyku. Procedurę można wykonać u niemowląt – po ukończeniu pierwszego miesiąca życia, ale przed ukończeniem jednego roku.

Z ZABIEGIEM NIE NALEŻY ZWLEKAĆ, PONIEWAŻ MOŻE TO DOPROWADZIĆ DO POWIKŁAŃ WRAZ Z PRZEWLEKŁYMI STANAMI ZAPALNYMI

Łzawienie okresowe
W niektórych przypadkach może występować łzawienie okresowe. Nie musi ono oznaczać poważnych stanów chorobowych. Podstawową przyczynę tego typu zjawisk stanowi zalanie wąskiego kanału przez nadmierną ilość łez, bądź częściowe zamknięcie kanału wskutek obrzęku błony śluzowej nosa.

Czynniki prowadzące do łzawienia okresowego:

  • chłodna, wietrzna pogoda,
  • ekspozycja na mocne oświetlenie, pył oraz kurz,
  • zakażenie górnych dróg oddechowych,
  • alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa.

 

Cykloplegia dziecięca

 

Zasadność stosowania kropli rozszerzających źrenice przy ocenie wady wzroku

Oko człowieka jest zaopatrzone w układ optyczny, załamujący światło i ogniskujący je na siatkówce. W skład rzeczonego układu wchodzą – rogówka, soczewka, ciecz wodnista oraz ciało szkliste.

Cykloplegia dziecięca


Soczewka dostosowuje się do odległości z jakiej postrzegamy obraz, poprzez regulację mocy. Tym samym moc soczewki wzrasta wraz z postrzeganiem obrazów z bliska i jest proporcjonalnie niższa przy patrzeniu na większe odległości. Umiejętność zmiany kształtu i mocy optycznej soczewki nazywamy terminem nastawności- akomodacją.

Na czym polega akomodacja oka?
Proces akomodacji umożliwia dostosowanie parametrów oka do oglądanych przedmiotów, niezależnie od miejsca ich położenia. Oko spontanicznie reaguje na sygnały odbierane przez mózg, dobierając optymalną ostrość widzenia.
Za zmianę kształtu i mocy soczewki odpowiadają napięcia okrężnych włókien mięśnia rzęskowego oka. Mięsień rozluźnia się w czasie patrzenia na odległość – układ więzadłowy utrzymujący soczewkę jest napięty, natomiast soczewka robi się płaska i załamuje światło słabiej. W trakcie widzenia z bliska, mięsień rzęskowy podlega napięciu, a układ więzadłowy soczewki jest rozluźniony, dzięki czemu soczewka zyskuje kształt kulisty i silniej załamuje światło.

Zakres akomodacji oka może się różnić w zależności od soczewki. Szczególnie ,,elastyczne” są oczy młodych osób. Utrudnia to diagnostykę potencjalnych wad wzroku. Moc refrakcji oka można ustalić za pośrednictwem badania skiaskopii lub refraktometrii.

Porażenie akomodacji – co to takiego, czemu służy?
Rozpoznanie wady wzroku powinno być poprzedzone cykloplegią – porażeniem mięśnia rzęskowego i czasowym wyłączeniem akomodacji, a tym samym zdolności ,,maskowania” wady. Porażenie odbywa się poprzez aplikację do worka spojówkowego kropli tropikamid lub atropiny. Stężenie i czas aplikacji zależą od wieku dziecka.

Skutkiem ubocznym cykloplegii jest utrudnione widzenie, szczególnie z bliska. Pacjent wykazuje też nadwrażliwość na światło. Źrenice pozostają rozszerzone przez około 2 tygodnie, a następnie samoistnie się zwężają.

W niektórych sytuacjach mogą wystąpić objawy nadwrażliwości na krople. Zaliczamy do nich:

  • zaczerwienienie powiek/policzków,
  • podwyższenie temperatury,
  • uczucie rozdrażnienia/niepokoju.

 W w/w przypadkach zaleca się zaniechanie stosowania kropli i niezwłoczną konsultację lekarską.

 

Dziecięce wady wzroku – dobór okularów


Najczęstsze dziecięce zaburzenia okulistyczne to:

Im wcześniej wykryjemy wadę, tym większe prawdopodobieństwo jej wyleczenia.

  • bóle głowy (oczodołów, czoła, skroni),
  • bóle oczu,
  • łzawienie, mrużenie powiek, intensywne mruganie,
  • złe ustawianie głowy podczas patrzenia,
  • gorsze wyniki w nauce, dysleksja.

Objawy mogą występować razem lub naprzemiennie, w różnej intensywności. W przypadku ich dostrzeżenia, zaleca się wizytę u okulisty.

Najczęstsze wady wzroku u małych dzieci:

Krótkowzroczność
Przejawia się niewyraźnym widzeniem rzeczy z oddali. Dziecko jest zmuszone do oglądania przedmiotów z bliskich odległości bądź ze szczególnym wytężeniem wzroku. Objawom towarzyszy też słabsze widzenie po zmroku. Wada najczęściej występuje u dzieci w wieku szkolnym, choć może się rozwinąć nawet po zakończeniu okresu dojrzewania.

Nadwzroczność
Polega na niewyraźnym widzeniu obiektów, umiejscowionych w bliskiej odległości. Dziecko z nadwzrocznością często zwraca uwagę jedynie na dalsze otoczenie, pomijając przedmioty je otaczające – odsuwa od siebie zabawki by lepiej je widzieć, siada daleko od telewizora czy potyka się o rzeczy znajdujące się blisko niego. Wada rozwija się zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie.

Astygmatyzm
Wada polegająca na widzeniu zniekształconym. Może być obecna razem z krótkowzrocznością lub dalekowzrocznością (tzw. astygmatyzm mieszany). Typowym objawem astygmatyzmu jest krzywienie obrazu.

Zez
Zez to dolegliwość polegająca na odchyleniu oczu od właściwego, równoległego ustawienia. Oczy (lub oko) zbiegają się do środka (zez zbieżny) bądź na zewnątrz (zez rozbieżny). Do 6. miesiąca życia zbieganie/rozbieganie gałek ocznych jest spontaniczne i wynika z rozwoju układu optycznego dziecka.

W przypadku starszych dzieci wdraża się leczenie okulistyczne – zachowawcze lub operacyjne (w skrajnych przypadkach). Wada nieleczona może nieść ze sobą poważne konsekwencje, wliczając w to ciężkie niedowidzenie.

Wybór okularów dla dziecka
Wybierając okulary warto wziąć pod uwagę zdanie dziecka. Możemy np. umożliwić mu wybór oprawek. Przyzwyczajanie do szkieł warto przeprowadzać stopniowo – dzień po dniu, bez zmuszania do natychmiastowego, ciągłego ich noszenia.

Dobierając szkła korekcyjne należy tez wziąć po uwagę takie elementy, jak:

  • powierzchnia szkła, która powinna być zgodna z fizjologicznym zakresem pola widzenia dziecka,
  • wygoda – w tym odpowiednie rozmieszczenie ,,nosków”, dobór zauszników i gumek zabezpieczających.

Alternatywę dla okularów stanowią szkła kontaktowe.

 

Terapie niedowidzenia
w okulistyce dziecięcej

 

Na czym polega niedowidzenie?
Niedowidzenie to stan pogorszenia ostrości wzroku jednego lub obu oczu, nie wynikający z konkretnej choroby. Występuje niezależnie od przyjętych metod korekcji optycznej.
Dolegliwość pojawia się przede wszystkim u dzieci w wieku 6-8 lat, w kluczowym momencie rozwoju wzroku. Nasilenie objawów zależy od wieku, w którym pojawia się przeszkoda dla widzenia obuocznego.

Główne przyczyny niedowidzenia:

  • zez jednostronny,
  • różnowzroczność,
  • ograniczone używanie oka – np. wskutek opadania górnej powieki, zmniejszenia przejrzystości rogówki, zaćmy, długiego zakrycia oka opatrunkiem,
  • duża wada refrakcji (m.in. nadwzroczność, astygmatyzm).

W przypadku zeza jednostronnego, niedowidzenie powstaje w wyniku tłumienia bodźców wzrokowych przekazywanych z zezującego oka do ośrodków wzrokowych mózgu.

W różnowzroczności – gdy dysproporcja wady wzroku między oczami wynosi między 2,5- 3 dioptrie – oczy odbierają obrazy o tak odmiennej wielkości i wyrazistości, że widzenie obuoczne staje się niemożliwe. Wówczas, tłumieniu w korze wzrokowej mózgu ulegają bodźce wzrokowe oka z większą wadą refrakcji. Oko to staje się niedowidzącym.

U niektórych dzieci niedowidzenie wynika z jednoczesnego zeza i różnowzroczności.

Niedowidzenie wynikające z nieużywania oka stanowi rezultat braku bodźców wzrokowych, koniecznych do rozwoju sprawności widzenia oraz ukształtowania środkowej fiksacji siatkówkowej.

Duża, nieskorygowana nadwzroczność może skutkować niedowidzeniem obuocznym, jako że na siatkówkach obu oczu powstają słabej jakości, niewyraźne obrazy.

Diagnostyka:
Obejmuje pełen zakres badań okulistycznych, służących określeniu stopnia niedowidzenia i wskazaniu jego prawdopodobnej przyczyny. Ostrość wzroku określa się, uwzględniając wyrównanie wady refrakcji (korekcja okularowa, soczewki nagałkowe).

Podstawowym objawem niedowidzenia jest pogorszona ostrość wzroku, która nie podlega poprawie mimo podjętych prób korekcji. W przypadku małych dzieci, zdiagnozowane niedowidzenie można leczyć. Najlepiej do 7 r.ż., przed całkowitym ukształtowaniem układu wzrokowego. Niedowidzenie stwierdzone u osób dorosłych nie podlega leczeniu.

Metody leczenia:

  • wyrównanie wady refrakcji – korekcja przy pomocy okularów, soczewek nagałkowych, kombinacja obu
  • usunięcie przyczyny powodującej przeszkodę w widzeniu w przypadkach niedowidzenia z nieużywania – np. zaćmy wrodzonej,
  • obturacja – zasłanianie oka; czas oraz charakter zasłaniania zależny jest od stopnia niedowidzenia:
    • obturacja częściowa – zasłanianie zdrowego oka na kilka godzin,
    • obturacja całkowita – zasłanianie zdrowego oka na cały dzień,
    • naprzemienna – w przypadkach niedowidzenia obuocznego.

Obturacja wymusza zaangażowanie niedowidzącego oka w proces widzenia i umożliwia poprawę ostrości wzroku. Zasłanianie może trwać wiele miesięcy – do momentu uzyskania pożądanych rezultatów bądź ich długotrwałego braku.

  • penalizacja – ,,karanie” lepiej widzącego oka, polegające na świadomym zmniejszaniu ostrości wzroku tegoż oka przez:
    • stosowanie przed okiem zdrowym ,,niewłaściwej” korekcji okularowej,
    • przewlekłą aplikację atropiny (dawkowanie kropli prowadzi do poszerzenia źrenicy, a w efekcie osłabienia ostrości wzroku).
  • ćwiczenia celownicze wykorzystujące koordynację oko-ręka,
  • ćwiczenia pleoptyczne – przy pomocy przyrządów, takich jak eutyskop czy pleoptofor.

Na niedowidzącym oku przeprowadza się tzw. olśnienie siatkówki, czyli oświetlenie ostrym strumieniem światła o dobranej długości fali, łącznie z miejscem niewłaściwej fiksacji, przy jednoczesnej ochronie okolic plamki. Wywołany w plamce Pacjenta powidok, pozwala na podjęcie prawidłowego kierunku widzenia.

  • ćwiczenia lokalizacji przy użyciu przyrządów (np. lokalizatora dźwiękowego), dzięki czemu uzyskuje się ustawienie oka, przy którym fiksuje ono centralną częścią siatkówki, czyli plamką.

Podczas ćwiczeń Pacjent uczy się używać plamki jako wiodącego miejsca siatkówki.

Po leczeniu:
Ćwiczenia nie gwarantują uzyskania stałych rezultatów. Niezbędne jest ich regularne powtarzanie, połączone z wizytami i kontrolami okulistycznymi.

Należy podkreślić fakt, że nie każde niedowidzenie kwalifikuje się do leczenia. Skuteczność kuracji zależy m.in. od predyspozycji genetyczno-fizjologicznych Pacjenta.

Czy niedowidzenia da się uniknąć?
Najlepszą metodą uniknięcia choroby i jej wczesnego wykrycia jest diagnostyka. Można przeprowadzać ją już w wieku niemowlęcym. Badania warto powtarzać na późniejszych etapach rozwoju dziecka (między 2-3 r.ż. i 6-7 r.ż.). Szczególnie narażone na ewentualne wady wzroku są dzieci urodzone przedwcześnie. Podstawę do wzmożonej obserwacji stanowią też wady refrakcji, zezowanie, niedowidzenie czy wrodzone choroby narządu wzroku.

 

Rezerwacja wizyty

Rejestracja telefoniczna

Pn - Pt  8:00 - 20:00

(62) 757 77 45

Całodobowy e-mail:

rejestracja@okulus.com.pl

Rejestracja osobista

Pn - Pt 7:30 - 20:00

ul. Śródmiejska 34,

62-800 Kalisz